عمادالدین باقی(متن کامل سخنان افتتاحیه عمادلدین باقی در نشست علمی بررسی امدیشه های ایت الله منتظری درباره «حق حاکمیت ملت، انتخابات و نظارت بر انتخابات»)
📜روزنامه هم میهن، ش962 یکشنبه30 اذر1404ص1و5
✍️نامت سپیده دمی است که بر پیشانی آسمان می‌گذرد
ـ متبرک باد نام تو!
در شانزدهمین سالگرد استاد عالیقدر حضرت آیت الله منتظری هستیم. مرگ شاید یگانه قاعده ای در هستی است که استثناء بردار نبوده.« کل من علیها فان» در قران هم به همین معناست. چه بسیار عزیزانی که در کنار ما بودند و اکنون نیستند و فردا دیگران هستید و ما نیستم.
مرگ کسانی که موجب رنج و حرمان مردمان هستند راحت جان دیگران و نجات خودشان است. هم خودشان از ظلم بیشتر و گناه بیشتر نجات پیدا می‌کنند و هم مردم از شر آنها اسوده می شوند اما درباره مرگ دیگر مردمان انسان متاثر می‌شود. بعضی را به خاطر اینکه خانواده‌شان غمگین می‌شوند ولی بعضی را به خاطر اینکه جامعه انسانی غمگین می‌شود. حتی اگر او را نشناسند اما همه از نبودش زیان می‌کنند چه رسد که شخصیت نام اوری چون منتظری باشد. آدم‌هایی هستند که دلمان می‌خواهد هیچ وقت نمیرند، دلمان می‌خواهد تکرار شوند و وقتی از دست می‌روند احساس می‌کنیم حفره ای ایجاد شده که به راحتی پر نمی‌شود، آدم‌هایی که بودنشان مساوی بود با تلاش برای کاهش آلام انسان‌ها، مرگشان عاطفه انسانی را جریحه‌دار می‌کند. این نشست برای گرامیداشت یکی از همین انسان ها است.
این نشست هم دو کارکرد دارد: 1- ضدفراموشی برای اینکه این انسان هایی که وجودشان چون صدقه جاریه است از یاد نروند و البته ما در نسل خود مسئولیم و نمی دانیم ایندگان چه خواهند کرد. 2- کارکرد اموزشی.
به همین دلیل شاگردان از چند سال پیش ستادی را تاسیس کردند برای بررسی اثار و ارا و اندیشه های ایشان. برخی افراد و اندیشه ها محصوصل شرایط استثنایی اند و اموزه هایی دارند که چون لعل شده در مقام صبر و رنج و مبارزه بوده.
یکی ازسلسله نشست های تعریف شده با محوریت حقوق بشر است. یک همایش کرامت انسان قبلا برگزار شد که در کتاب مدرسه اجتهاد جلد دوم زیر نظر حاج احمد اقا منتظری و به همت برادر ارجمندم شادوروان حسینی امین منتشر شد. نشست های دیگر ۱- حقوق بشر و فقه در رویکرد آیت الله منتظری که دومین نشست و دوسال پیش بود.
2- حقوق مخالفان و وفاق که سال گذشته برگزار شد. 3- حقوق زنان درفقه اسلامی و دیدگاه آیت الله العظمی منتظری
4- حقوق زندانیان . 5- آزادی بیان، مطبوعات و رسانه ها در اینده برگزار خواهند شد و 6- نشست امروز درباره حق حاکمیت مردم، حق تعیین سرنوشت و انتخابات و نظارت بر ان است.
البته انتخابات و حکومت دموکراسی، ایده ایست که از 2400 و 2500سال پیش در آراء افلاطون و ارسطو مطرح بوده و سقراط آن را موجب حکومت فرومایگان می‌داند. ارسطو انواع دموکراسی را شرح می‌دهد گرچه آن را از بعضی گونه‌ها بهتر می‌داند اما آن را نقد می‌کند.
«سولون» قوانینی را برساخته بود که با تاسیس مجلسی، دموکراسی را برقرار می کرد اما پس از او سقراط، دموکراسی را سپردن اداره امور به توده و عامل تباهی می دانست و افلاطون هم نظر او را تایید می کرد ولی ارسطو گرچه همسو با آنان، واگذاری مناصب عالی به توده مردم را کاری خطرناک و مایه زیانکاری و بیداد می‌دانست اما از سوی دیگر معتقد بود محروم کردن آنها هم برای حکومت خطر دارد و چاره را در آن می‌بیند که توده مردم در کارهای مشورتی و دادرسی شرکت داده شوند و به انها حق داده شود که فرمانروایان را برگزینند. او در کتاب «سیاست» سه نوع حکومت: پادشاهی، آریستو کراسی و جمهوری را حکومت درست و مطلوب می‌داند که نوع انحرافی آنها به ترتیب حکومت‌های تورانی(ستمگر)، الیگارشی و دموکراسی است. ارسطو ۵ نوع دموکراسی را برمی‌شمارد و دلیل وجود انواع متعدد دموکراسی را اختلاف منش و شیوه زندگی اقوام گوناگون و همچنین تفاوت نقش پیشه وران و کارگران روزمزد در آنها می‌داند. گرچه انتخابات و دموکراسی در یونان باستان وجود داشت اما محدود به اشراف شهروند بود و صلاحیت رای دادن برای همگان نبود. در تعریفی که ارسطو ارائه می‌کند، بیگانگان، بردگان، کودکان، سالخوردگان و زنان شهروند محسوب نمی‌شدند. بنابراین حق رای نداشتند. فقط مردان بالغی که پدر و مادرشان هر دو شهروند اتن باشند. شهروند محسوب می شدند، و می توانستند در اداره امور دولت شهر مشارکت کنند. پیشه وران هم چون در حکومت سهمی نداشتند در شمار شهروندان نبودند. چون در تعریف ارسطو که بیانگر هنجارهای زمان خودش بود، شهروند کسی است که منصبی داشته باشد. و در یکی از دموکراسی‌های پنجگانه مورد اشاره او داشتن اندازه معینی از ثروت، شرط برخورداری از مناصب است. یعنی صاحبان املاک و افراد ثروتمند حق رای داشتند. شیوه رای گیری در آتن این بود که مردم در میدان جمع می‌شدند، موضوع رای گیری مطرح می‌شد و افراد با بلند کردن دست شان موافقت خود را اعلام می‌کردند و از طریق شمارش موافق و مخالف رای گیری انجام می‌شد. با بزرگتر شدن جوامع و جمعیت‌ها شکل رای گیری تغییر کرد. برای مثال در آغاز دوره اسلامی مشارکت و رای گیری به شکل بیعت درآمد. بیعت نوعی دست دادن به نشانه توافق بود و از قبایل مختلف در زمان و مکان معین با پیامبر اسلام بیعت می‌کردند. پر واضح است که با گسترش جوامع و کشورها و جمعیت این شیوه هم پاسخگو نبود آیت الله منتظری در درس‌های خارج فقه درباره حکومت که در کتاب مبانی فقهی حکومت اسلامی آمده توضیح می‌دهد که در چنین شرایطی صندوق رای جایگزین بیعت شده و همان کار را می‌کند. البته تفاوت‌هایی هم میان بیعت و رای گیری وجود دارد.
البته ضوابط دموکراسی یونانی مانند اختصاص حق رای به گروهی از جامعه و محرومیت زنان و بیسوادان از رای دادن یا اینکه افرادی که دارای حدی از تمکن مالی باشند شهروند محسوب می شوند تا سده های اخیر در اروپا رواج داشت. در ایران نیز درانتخابات پس از انقلاب مشروطیت در ایران هم برقرار بود و اصناف حق رای داشتند.
این اندیشه با رشد اندیشه‌های دموکراسی در دوره مدرن و روشنگری تحول پیدا کرد اما در دهه‌های اخیر دوباره واسطه بعضی از فلاسفه سیاسی جان گرفته است آنچه را هم که امروز ما از آن دفاع می‌کنیم دموکراسی به معنای حق حاکمیت ملی مبتنی بر آرای عمومی است. رای هویت‌دار و تعریف شده دموکراسی غیر از غوغا که در جامعه شناسی از آن بحث می شود یا به تعبیر گوستالوبون «انبوه خلق» و توده یا توهم جمعی است. ظهور رسانه های انفرادی و شبکه های اجتماعی این مسئله را پیچیده تر کرده و امروزه در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی گاهی لایک و کامنت را هم جایگزین نظر مردم می کنند و با استناد به چند تا لایک زیر یک پست می گویند ببینید مردم چه نظری دارند؟ این تعریف از نظر مردم و دموکراسی بدتر از حکومت فرومایگان خواهد شد. رای و نظر مردم از طریق صندوق یا به هر شکلی که هویت داشته و معرِّف باشد، پایه دموکراسی است.
ایت الله منتظری مانند بنیانگذار جمهوری اسلامی مشروعیت حکومت را به رای مردم می دانستند ولی چنان به این نظر وفادار بودند که موجب زاویه گیری شان شد چون التزام به این نظر لوازمی دارد که هرکسی زیربار ان نمی رود.
اقای شجاعی در این مورد صحبت خواهند کرد. سخنان اقای موحدی هم درباره جمهوریت در اندیشه ایت الله منتظری ان را کامل می کند.
ولی وقتی مشروعیت حکومت به رای مردم باشد پرسش هایی پیش می اید مانند تعارض حاکمیت خدا و مردم و اینکه نظارت بر انتخابات ایا معارض با حق حاکمیت مردمنیست؟ البته در کانادا هم ، کمیته بررسی صلاحیت داریم که در انتخابات اخیر به دلیل عدم اعلام دلایل رد صلاحیت ها بحث انگیز شد و متتقدین ان را خلاف قانون شفافیت دانستند ولی بررسی ها ایدئولوژیک نیست. خانم مریم باقی این بحث را دنبال می کنند.
اما اینکه ایا اگرحکومت دینی باشد و مردم ان را نخواهند چه باید کرد. بعضی می گویند برای دفاع از دین و حاکمیت دینی باید ایستاد ولی ایت الله منتظری تغلب ( هم ریشه غلبه) به معنی اعمال قدرت با زور را جایز نمی داند. مردم اگر راه نادرست را هم انتخاب کردند از باب إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا نمی توان مجبورشان کرد به راهی که شما درست می دانید. این بحث را دکتر میرسعیدی بعهده دارند.
📡 کانال گفتارهای باقی
https://t.me/emadbaghi
وبسایت
www.emadbaghi.com
