☀️بخششی فراتر از تصور

#عمادالدین_باقی

📜روزنامه اعتماد ش ۶۱۶۶ شنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۴ ص۱

🔹️️خلق همه یکسره نهال خدای‌اند

هیچ نه برکن تو زین نهال و نه بشکن

دست خداوند باغ و خلق دراز است

بر حسک و خار همچو بر گل و سوسن

گر نپسندی هم که خونت بریزند

خون دگر کس چرا کنی تو به گردن؟

✍️این ابیات طلایی از ناصر خسرو قبادیانی بلخی از شاعران بزرگ فارسی‌زبان در قرن پنجم (۳۹۴–۴۸۱ ه‍.ق) درباره حرمت جان و خون است که امروز نیز همچون آب حیات مورد نیاز ماست.

سحرگاه چهارشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۴ لحظه قصاص رسید و طناب دار را هم لمس کرد. احمدرضا محمدی نوجوان ۱۷ ساله‌ای بود که به دلیل فقدان کنترل و تربیت شایسته در وادی خطرناکی افتاده بود. شامگاه ۲۴ بهمن ۱۴۰۳ به همراه دوستش برای ربایش موبایل و کامپیوتر دانشجوی ممتاز دانشگاه تهران امیر محمد خالقی در خیابان منتهی به خوابگاه دانشجویی که چند سال بود دانشگاه درخواست تامین امنیت و روشنایی اش را می‌کرد وارد عمل شدند. آنها بدون هیچ درکی از اهمیت این اشیا برای آن دانشجو، برای شکستن مقاومتش ضربه چاقویی زدند که گرچه قصد قتل نداشتند اما منجر به قتلی دردناک شد. بازتاب خبر آن در شبکه‌های اجتماعی، احساسات عمومی را عمیقاً جریحه‌دار کرد. با این حال خانواده شادروان امیر محمد خالقی در لحظه قصاص، او را از چوبه دار پایین آوردند.

این بخشش با بسیاری از بخشش‌های دیگر تفاوت هایی دارد. در شرایطی که قتل یک دانشجوی نخبه، آرام و دوست داشتنی در جامعه بازتاب منفی بسیاری داشت و جو غالب اجتماعی تاثری از اعدام قاتل پیدا نمی‌کرد و با خانواده مقتول، همدل بود، این حرکت، ارزش و عظمت خود را بیشتر نشان می‌دهد و اثر الگو بخشی دارد. پدر امیر محمد ماموستای اهل سنت و وطن دوست در روستای درمیان بیرجند، عالی‌ترین مکارم اخلاقی مورد انتظار از یک روحانی را به نمایش گذاشت، آنچه که در آیه ۱۵۹ سوره آل عمران از نرم خویی پیامبر(ص) با دیگران بیان شده و آثار از آن را نه در میان مسلمانان نه حکمرانان آنها نمی‌بینیم.

بحث و نقد ما در مورد واگذاری تصمیم سلب حیات به سلطه مطلق اولیای دم در قانون، به هیچ وجه نمی‌تواند مانع از بیان بزرگی این بخشش شود.

خانواده مرحوم خالقی با این عمل خود تجلی بخش دعوت قرآن به عفو در قتل‌های عمد بودند، دعوتی که گرچه حق اولیای دم را برای انتقام نفی نمی‌کند اما اصل اخلاقی برای انسان‌های بلند مرتبه اخلاقی را مرجح می‌داند. حتی ۱۴ قرن بعد و در عصر پیشرفت فرهنگ و تمدن، پذیرش این دعوت برای آدمیان بسیار دشوار است مگر آنکه به حدی بالایی از اعتلای اخلاقی رسیده باشند زیرا حتی در جوامعی که مجازات اعدام وجود ندارد مجرم عفو نمی‌شود بلکه به مجازات حبس‌های سنگین محکوم می‌شود که دردناک‌تر از اعدام است.

گرچه گروه صلح و سازش قوه قضاییه و همچنین برخی دوستان اهل سنت و فعالان حقوق بشر در این زمینه تلاش کردند اما این خانواده می‌توانستند نپذیرند. باید توجه شود که اگر بعضی از فرزندان ناخلف، اسباب رنجش خانواده‌ها هستند خانواده نسبت به سرنوشت او بی‌تفاوت می‌شود اما امیرمحمدخالقی، عزیز دردانه‌ای بود که مایه افتخار خانواده بود و به او مباهات می‌کردند و به آینده‌اش چشم دوخته بودند.

می‌خواهم اعتراف کنم که چنین گذشتی در مورد یک مجرم و در شرایطی که جو غالب نیز حامی اولیای دم است آنقدر شجاعت می‌خواهد که شاید به عدد انگشتان دست پیدا شوند کسانی که چنین قدرت و شجاعتی را داشته باشند. این کار در توان هرکس نیست و فوق توانایی انسان‌های عادی است.

خانواده امیر محمد خالقی با قصاص کردن، نمی‌توانستند جان عزیز دردانه خود را بازگردانند اما با بخشش شان، الگویی را تقویت کردند که هزاران امیر محمد خالقی را زنده نگاه می دارد زیرا فرهنگ مدارا، نوع دوستی و پرهیز از توسل به قتل و خشونت را نهادینه می‌کند. آنها نه فقط با ترویج الگوی بخشش بلکه با ترویج احترام به انسانیت موجب می‌شوند حتی ارتکاب جرم و جنایت هم کاسته شود. شاید در آینده بسیاری از انسان‌ها که تحت تاثیر این الگوسازی نجات می‌یابند ندانند که زندگی شان چگونه وامدار بخشش‌های بزرگ و بی‌نظیری است که در گذشته توسط کسانی مانند خانواده امیر محمد اتفاق افتاده و جامعه را به نقطه ای رسانده که آنها بتوانند بدون خشونت زندگی کنند.

نکته دیگر اینکه اگر این همه قدرت، شجاعت انسانیت می‌تواند الگوی سرآمدی برای دیگران باشد اما بیش از همه، حکومت است که باید از آن درس بیاموزد. وقتی که خانواده ای محروم از بسط ید و قدرت سیاسی و حکومتی چنین قدرت بزرگ اخلاقی ای دارد به طریق اولی باید حکومت که بزرگترین قدرت سخت و ابزارها را در اختیار دارد، نسبت به شهروندان و حتی مجرمان با گذشت و مدارا رفتار کند و سیاست “مشت آهنین” و “النصر باالرعب و “بازدارندگی از طریق القای ترس” و غیره در تضاد با این الگوست.

گفتگویی هم با بی بی سی در این زمینه انجام شده است